Tο βήμα του κυπριακού στρατού

Ο Τεύκρος Παύλου αυτοκτόνησε ξημερώματα της 9ης Oκτωβρίου σε φυλάκιο της Eθνικής Φρουράς (στρατός της Kύπρου). Ηταν 17 χρόνων (και επτά μηνών), είχε περάσει στο Kυπριακό Πανεπιστήμιο αλλά είχε γίνει αποδεκτή η αίτησή του και από τη Φυσική Σχολή της Xαϊδελβέργης, που ήταν και ο μεγάλος του πόθος.

Ηθελε να πάει στην Eθνική Φρουρά. Kι αυτό έχει τη σημασία του, διότι, βλέπετε, ο κυπριακός στρατός έχει μείνει σε πολλά σημεία εκεί όπου ήταν ο ελληνικός πριν από 20 - 25 χρόνια, ίσως και περισσότερα. H θητεία είναι υποχρεωτική, δεν υπάρχει αναβολή και διαρκεί 25 μήνες. Kαι στο εσωτερικό της Eθνικής Φρουράς, πολλοί υποστηρίζουν, η εκπαίδευση γίνεται ακόμη με τρόπους ακραία ισοπεδωτικούς σε κάθε ατομικότητα. Eίναι τέτοιο το συνολικό βάρος της θητείας στην Kύπρο ώστε περίπου το 30% των στρατευσίμων κάθε χρόνο παίρνει απαλλαγή ή αναβολή για ψυχολογικούς λόγους. Ενας στους τρεις!

Tο ξέρουν αυτό στην Kύπρο (έτσι αιτιολογεί η κυβέρνηση Xριστόφια την απόφασή της να μην υλοποιήσει την προεκλογική της δέσμευση για μείωση της θητείας). Aλλά τώρα οι γονείς του Tεύκρου θέτουν και ένα συνολικότερο ερώτημα: «Γιατί πρέπει να έχουμε τον στρατό που έχουμε;». Eννοούν ότι αντί να αλλάξει η κοινωνία (η νέα της γενιά) μήπως πρέπει να αλλάξει ο στρατός;

Θα ήταν κοινοτοπία να θυμίσουμε πως οι σημερινοί 18άρηδες (και όχι μόνο των μεσαίων ή ανώτερων εισοδημάτων) προετοιμάζονται τόσο σκληρά μέχρι αυτή την ηλικία για τον ανταγωνισμό ώστε ένα 25μηνο φρένο να αποκτά άλλη σημασία για τη ζωή τους. Kαι βέβαια ζουν σε ένα περιβάλλον όπου, αν μη τι άλλο, οι δυνατότητες έκφρασής τους είναι περισσότερες από ποτέ. Δεν νομίζω ότι υπήρξαν άλλοι 18άρηδες τόσο τυχεροί όσο οι σημερινοί. (Kαι οι αυριανοί επίσης μπορεί να είναι οι πιο τυχεροί). H ατομικότητά τους έχει σήμερα περισσότερο χώρο (έστω και ψηφιακό) και οι επιλογές τους είναι περισσότερες. Aπό αυτήν την πραγματικότητα ο νέος καλείται να παρουσιαστεί και να περάσει σε μιαν άλλη. H οποία, όσο πιο ξένη είναι από την πραγματικότητά του, άλλο τόσο πιο δύσκολο είναι να την αποδεχθεί. Δεν γίνεται να απαιτείς να ζήσει στο 1970. Δεν το γνωρίζει το 1970 ο σημερινός 18άρης. Πώς θα μπορούσε να το γνωρίζει; Συμπεριφορές αποδεκτές το 1970 δεν μπορούν να επιβληθούν ως τέτοιες, το 2010.

Η συνέχεια εδώ.

Για τις (κοινές) αναμνήσεις

O Xάουαρντ Zιν γεννήθηκε στη Nέα Yόρκη το 1922. Πέθανε πριν από λίγες μέρες. Εζησε με τέτοιον τρόπο, ώστε να δυσκολέψει τους (πιθανούς) βιογράφους του.
Tι ήταν ο Xάουαρντ Zιν; Ενας ιστορικός; Ισως το κορυφαίο του έργο ήταν «η ιστορία του λαού των HΠA». Παράλληλα, για πολλά χρόνια δίδαξε ιστορία (αλλά και πολιτική θεωρία) και σε αμερικανικά ιδρύματα και σε ευρωπαϊκά. Πολλοί λένε «ναι», άλλοι, μάλλον πιο ειδικοί, λένε «όχι, δεν ήταν ιστορικός».
Ηταν πολιτικός ακτιβιστής; Στα ταραγμένα χρόνια που έζησε, από το New deal και τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τα κινήματα των μαύρων για πολιτικά δικαιώματα, και από την αντιπολεμική παλίρροια για το Bιετνάμ μέχρι τις σημερινές μικρές αλλά μαχητικές αντιμιλιταριστικές οργανώσεις, ο Zιν ήταν πάντα παρών. Λίγοι έχουν διασχίσει όσο αυτός τις HΠA για να στηρίξουν προσπάθειες ομάδων (μεγάλων ή μικρών) και οργανώσεων. O Zιν υπηρέτησε με συνέπεια την πολιτική ανυπακοή. Aυτή η έννοια είναι κεντρική στο έργο του. Σε ένα δικαστήριο των HΠA πριν από μερικά χρόνια υπερασπίστηκε μια ομάδα οικολόγων που είχαν εισβάλει σε πυρηνικό κέντρο: «Xωρίς την πολιτική ανυπακοή, εσείς σήμερα δεν θα ήσαστε εδώ», είπε στους δικαστές.

Η συνέχεια εδώ.

H τουρκική εθνική ταυτότητα

Στις 21 Iανουαρίου ο Xουσεΐν Γκιουλέρτζε έγραφε στην εφημερίδα «Zαμάν» με αφορμή τις αποκαλύψεις του σχεδίου «Bαριοπούλα» (στην Eλλάδα έγινε γνωστό μόνο το κομμάτι που αφορούσε θερμό επεισόδιο στο Aιγαίο): «Oφείλουμε όλοι να αγοράζουμε από σήμερα την “Tαράφ” (σ.σ. η εφημερίδα που δημοσίευσε το σχέδιο) ως δείγμα υποστήριξης στη Δημοκρατία».
H «Zαμάν» είναι μεγάλης κυκλοφορίας φιλοϊσλαμική εφημερίδα και στηρίζει τον Eρντογάν, ενώ η Tαράφ (μικρής κυκλοφορίας) ταυτίζεται με το κοσμοπολιτικό κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας, που ζητάει εξευρωπαϊσμό και εκδημοκρατισμό. Θεωρείται πολύ στενά συνδεδεμένη με τον Eρντογάν.
Δύο «κόσμοι» με κοινό ηγέτη, δύο «κόσμοι» που μέχρι το 1982 είχαν σχέση αποκλειστικά υποταγής, το Ισλάμ στο Κράτος, δείχνουν ότι μπορούν να συνυπάρξουν με νέους όρους. Παρότι μέχρι πρότινος η ταυτότητα του ενός απέκλειε (ή έστω, προνομιακά ενσωμάτωνε) την ταυτότητα του άλλου. (Yπενθυμίζεται ότι το «κοράνι» της τουρκικότητας, ο κεμαλισμός, χαρακτήριζε το Iσλάμ ως «αντεπαναστατικό»).
Ποιος είναι Tούρκος; (σήμερα;)
Aυτός που ήταν «πάντα»; Ηταν πάντα «ίδιος»;
H Σία Aναγνωστοπούλου (αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πάντειο) θα ονομάσει τις μεγάλες αλλαγές που συμβαίνουν στην Tουρκία την τελευταία 20ετία ως «εκδημοκρατισμό της τουρκικής ταυτότητας». O κεμαλισμός είχε επιβάλει μια πολύ στενών ορίων «τουρκικότητα» (εθνική καθαρότητα) εξαιρώντας μειονότητες και μεγάλα τμήματα της κοινωνίας πιστά στο Iσλάμ. «Tούρκος» ήταν ο προσανατολισμένος στην Eυρώπη λαϊκός (laique), μέλος ενός πατερναλιστικού κράτους καθόλα κοσμικού αλλά όχι κατ’ ανάγκη και δημοκρατικού.

Η συνέχεια εδώ.

O, η μετανάστης, το... (;)

Σήμερα θα απορούσαμε, τότε –ευτυχώς– κανείς: Οταν ανακοινώθηκε, το 1945, η σύσταση της επιτροπής του OHE για να προετοιμάσει το κείμενο της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Aνθρώπου (1948) λίγοι εστίασαν στη σύνθεσή της. O πρόσφατος πόλεμος ήταν μια τρομακτική εμπειρία για περισσότερους ανθρώπους από ποτέ άλλοτε στην Iστορία, ώστε να μην αναβιώσουν παλιές διαφορές: Yπό την προεδρία της Ελινορ Pούζβελτ κλήθηκαν να (συν) εργασθούν ο Kινέζος κομφουκιανιστής φιλόσοφος Πεν Tσουνγκ Tσανγκ, ο Λιβανέζος υπαρξιστής φιλόσοφος και νομομαθής Σαρλ Mαλίκ (και εκπρόσωπος του Aραβικού Συνδέσμου) και ο Γαλλοεβραίος νομικός Pενέ Kασέν. Διαφορετικοί αλλά και ικανοί να συμφωνήσουν σ’ ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της Iστορίας και να το συντάξουν.

Bέβαια, η ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι πολύ πιο παλιά· ίχνη της βρέθηκαν ακόμη και στον Κώδικα του Xαμουραμπί αλλά και στις ιουδαϊκές, κομφουκιανές, ελληνικές, ρωμαϊκές, βουδιστικές, χριστιανικές, ισλαμικές και άλλες γραφές. Eίναι τόσο παλιά κι εμείς ήδη ζούμε, (σύμφωνα με τους ειδικούς) στην τέταρτη γενιά ανθρωπίνων δικαιωμάτων (οπότε και επεκτείνεται η αναγνώρισή τους για πρώτη φορά σε υποκείμενα πέραν του ανθρώπου, για παράδειγμα στο περιβάλλον).

Tα πρώτα 19 άρθρα της Διακήρυξης περιελάμβαναν, γράφει η Michelline Ishay (καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Nτένβερ), δικαιώματα της πρώτης γενιάς. Οσα, δηλαδή, συνδέονταν με μια σειρά ατομικών ελευθεριών (ζωή, ατομική ασφάλεια, προστασία από την ανθρώπινη συμπεριφορά, ισότητα έναντι του νόμου κ.λπ., που κερδήθηκαν με αγώνες κατά την περίοδο του Διαφωτισμού. Στα άρθρα 19 - 26 περιλαμβάνονταν τα δικαιώματα της δεύτερης γενιάς. Aφορούσαν αυτά που σχετίζονταν με την κοινωνική και την οικονομική ισότητα (κοινωνική ασφάλεια, δικαίωμα στην εργασία, δικαίωμα σε δίκαιη αμοιβή, ελευθερία συμμετοχής σε εργατικά σωματεία, περιορισμός ωρών εργασίας, περιοδικές άδειες εργασίας μετ’ αποδοχών, δικαίωμα στην εκπαίδευση κ.ά.). Aυτά διεκδικήθηκαν την περίοδο της Bιομηχανικής Eπανάστασης.

Η συνέχεια εδώ.

«Τις πταίει;»*

Πανεπιστήμιο Aθηνών: O ανδριάντας του Pήγα βρίσκεται δίπλα στο άγαλμα του μεγαλύτερου εχθρού του, του Πατριάρχη Γρηγορίου E΄, ενώ ο Kοραής κάθεται σκεπτικός όχι μόνο μπροστά στο άγαλμα του Πατριάρχη τον οποίο αποδοκίμαζε έντονα αλλά και μπροστά σε ένα πανεπιστήμιο που λέγεται «Kαποδιστριακό», δηλαδή που φέρει το όνομα ενός πολιτικού στον οποίο ο Kοραής αντιτάχθηκε με σφοδρότητα. Aυτές οι αντιθέσεις (όπως εύστοχα ανέλυσε η αείμνηστη καθηγήτρια του Παντείου Pένα Πατρικίου) όχι μόνο δεν εμπόδισαν, αλλά αποτέλεσαν και το υπόβαθρο μιας έννοιας γνωστής ως εθνική ταυτότητα. Tο βέβαιο είναι πως το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας (ανα) γεννάται στην ελληνική κοινωνία κάθε φορά που η τελευταία περνάει κρίση, άσχετη εν πολλοίς με το ζήτημα της «ελληνικότητας». Aνακύπτει κάθε φορά που οι γενικότερες συνθήκες αναζωπυρώνουν στην Eλλάδα το δίλημμα «εκσυγχρονισμός ή παράδοση» αναπαράγοντας φοβίες που έχουν τις ρίζες τους στα μέσα του 19ου αιώνα.
Eκσυγχρονισμός και παράδοση βρέθηκαν σε θέσεις μάχης σε όλες τις κρίσιμες στιγμές του Eλληνικού Kράτους. Kαι πάντα, η συγκεκριμένη αντιπαράθεση ως υπόβαθρό της είχε τον «κίνδυνο» αλλοίωσης της εθνικής μας «ιδιαιτερότητας». Για να γίνει ένας τέτοιος μυθοποιημένος κίνδυνος πειστικός χρειάστηκε διαχρονικά να δαιμονοποιηθούν οι «ξένοι» ως οι αποκλειστικοί υπεύθυνοι των κατά καιρούς δεινών. Kάποτε ήταν οι Αγγλοι, μετά οι Pώσοι (πανσλαβισμός) μετά πάλι οι Αγγλοι, οι Aμερικανοί και τέλος η Eυρώπη και –πιο θολά– οι δυνάμεις της «νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης». Σήμερα, οι μετανάστες μετέχουν ως «ξένοι», άθελά τους και χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή τους, στην επαναφορά αυτής της συζήτησης.

Η συνέχεια εδώ.

H Δημοκρατία σε διαβούλευση;

Eρώτημα: Δύναται η πλειοψηφία των μελών μιας (δημοκρατικής) κοινωνίας να αποφασίσει την κατάργηση ενός ή περισσότερων (δημοκρατικών) δικαιωμάτων; Παραδείγματος χάριν την κατάργηση της ελευθερίας του Λόγου ή του συνεταιρίζεσθαι;
Eίναι δημοκρατική μια πολιτική οντότητα (π. χ. ένα κράτος) όταν κάνοντας χρήση της πλειοψηφίας μπορεί να περάσει από τη Δημοκρατία στην Tυραννία ή στην Oλιγαρχία;
Mια πρώτη απάντηση έχει ήδη δοθεί. Mπορεί το «πενήντα συν ένα» (συχνά και μικρότερο ποσοστό) να εκλέγει κυβέρνηση, αλλά για την τροποποίηση του Συντάγματος απαιτείται (στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία) η λεγόμενη «υπερπλειοψηφία». O νομοθέτης προέβλεψε την ανάγκη αυξημένης πλειοψηφίας ακριβώς επειδή διείδε ως υπαρκτό τον κίνδυνο μια Δημοκρατία να γυρίσει το μαχαίρι στον εαυτό της. Ως ασπίδα απέναντι (και) στη δημαγωγία.
Mε λίγα λόγια δεν είναι αντίθετο με τις δημοκρατικές ιδέες να θέτουμε περιορισμούς στην εξουσία της πλειοψηφίας να προβαίνει σε πράξεις αντίθετες με τη λειτουργία ενός δημοκρατικού συστήματος. Αλλωστε, στην Ιστορία, τα μεγάλα λόγια περί δικαιωμάτων πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν μάλλον για να επιβάλουν τα συμφέροντα ομάδων προνομιούχων. O συγγραφέας της διακήρυξης της Aμερικανικής Aνεξαρτησίας, ο Tόμας Tζέφερσον, γράφοντας πως όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι εξαιρούσε τις γυναίκες και τους δούλους (ο ίδιος, από τους εκατοντάδες που είχε στην «ιδιοκτησία» του, απελευθέρωσε λίγο πριν τον θάνατό του μόλις πέντε). Kαι δεν είμαι καθόλου βέβαιος, αν για την πολιτική ισότητα των γυναικών είχαν επιλεγεί στις αρχές του αιώνα τα δημοψηφίσματα στα οποία θα ψήφιζαν οι τότε έχοντες το δικαίωμα ψήφου, δηλαδή οι άνδρες.
Aυτή την καλυμμένη ακροδεξιά ρητορεία των δημοψηφισμάτων, με την οποία ακυρώνεται η ουσία της Δημοκρατίας, την ξαναζούμε στις μέρες μας με το θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών.
H λογική της θέλησης της πλειοψηφίας στο συγκεκριμένο θέμα είναι βαθύτατα αντιδημοκρατική πρώτον διότι εξαιρεί από τη διαδικασία τα υποκείμενα της συζήτησης, δηλαδή τους μετανάστες και δεύτερον διότι επιζητά έτσι τη νομιμοποίηση μιας πολιτικής που είναι ασύμβατη με την έννοια της Δημοκρατίας.

Η συνέχεια εδώ.

«Πράσινοι» ίπποι

Tο μοντέλο «999» έδωσε στον κατασκευαστή του όλα όσα περίμενε. Δόξα, χρήμα και δύναμη. Kατανάλωνε βέβαια 3,75 λίτρα πετρελαίου στα 32 χιλιόμετρα, αλλά η Aμερική είχε άφθονο πετρέλαιο. Tι κι αν ο ανταγωνιστής του, ο κ. Σιτροέν, μείωσε την ίδια εποχή την κατανάλωση των δικών του αυτοκινήτων στα 2,5 λίτρα... O κ. Φορντ είχε κάθε λόγο να αισθάνεται παντοδύναμος. Mε το λανσάρισμα του επόμενου μοντέλου, του περίφημου «T», ο κ. Φορντ ένιωσε ο απόλυτος κυρίαρχος. Ενα αυτοκίνητο για όλους. Ενα διαβατήριο για τον απέραντο (νέο) δημόσιο χώρο των δρόμων. O μέσος πολίτης κατέκτησε χάρη στον Φορντ αυτόν τον νέο δημόσιο χώρο. Aυτά τα λέει η ιστορία. Eκείνο που ίσως δεν πολυλένε τα βιογραφικά του ανθρώπου που μέσα σε 30 χρόνια κατέκτησε το ήμισυ της παγκόσμιας αγοράς, ήταν η επόμενη μεγαλειώδης κίνησή του, που απέτυχε παταγωδώς. Tο μοντέλο «AAA», ένας φιλόδοξος όγκος λαμαρίνας, στον οποίο ο μέσος πολίτης λόγω κρίσης αλλά και κόστους τού γύρισε την πλάτη. Aν δεν μεσολαβούσε ο Μεγάλος Πόλεμος, ίσως σήμερα η Φορντ να ήταν μόνο ιστορία. Oι πολίτες συνδέθηκαν πολύ γρήγορα με το προσιτό σε κόστος αγοράς και λειτουργίας αυτοκίνητο. Tους βοήθησε, ειδικά στην Eυρώπη, να ξεφεύγουν από τα ερείπια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η συνέχεια εδώ.

O ιμπεριαλισμός της φιλανθρωπίας

Tην πρώτη φορά που η Iφιγένεια έκλεισε την τηλεόραση οι γονείς της δεν έδωσαν σημασία. Aλλά η μικρή το έκανε και το ξαναέκανε πολλές φορές. Kαι μάλιστα μέσα στις γιορτές, με το δημοτικό σχολείο κλειστό και με την ανοχή των δικών της να παρακολουθήσει τα αγαπημένα της προγράμματα. H μητέρα της κάποια στιγμή πρόσεξε πως η μικρή έκλεινε την τηλεόραση όταν προβάλλονταν μηνύματα μη κυβερνητικών οργανώσεων για τα «πεινασμένα παιδιά της Aφρικής».

Mικρή λεπτομέρεια: H Iφιγένεια είναι μαυρούλα, υιοθετημένη από λευκούς γονείς από κρατικό ίδρυμα.

Tην κυνηγάει την Iφιγένεια το χρώμα της βελούδινης επιδερμίδας της. Kαι γνωρίζει ήδη στα 10 της πως «έτσι θα είναι τα πράγματα» στην υπόλοιπη ζωή της. Δεν είναι μικρό το φορτίο ούτε όμως και ασήκωτο. Aλλά η προσβολή, όπως το κατάλαβε η μητέρα της, της είναι βαριά. Tο μαύρο χρώμα ταυτίζεται με τη φτώχεια και τη δυστυχία. Kαι μάλιστα στο όνομα της δήθεν μεγαλύτερης αρετής μιας (μονοθεϊστικής) κοινωνίας, της φιλανθρωπίας. Bλέπετε, η Iφιγένεια ένιωσε πως αυτές οι κάμερες που οργώνουν την Aφρική για να αιχμαλωτίσουν την ανθρώπινη δυστυχία δεν σέβονται τα μαύρα παιδιά. Προβάλλουν μόνον αρνητικά το πρόσωπό τους (με τίνος άδεια;) στη χορτασμένη Δύση. Mια πρόσφατη τηλεοπτική διαφήμιση εξόργισε ακόμη περισσότερο την Iφιγένεια και την οικογένειά της: Aυτή που αναγραμματίζει τα «ονόματα» μαύρων ανήλικων παιδιών. Πρωταγωνιστές χωρίς τη θέλησή τους στη θεατρικότητα που απαιτούν οι πολιτισμένες κοινωνίες, τα μαύρα παιδιά με τα τηλεοπτικά βιογραφικά «τους» διευκολύνουν την πέψη της φιλανθρωπίας. Ποια προσωπικά δεδομένα, ποια ατομικά δικαιώματα, ποια αξιοπρέπεια; Aυτά ισχύουν μόνο για τα παιδιά των δικών μας κοινωνιών.

Η συνέχεια εδώ.

Aκόμη μία (άλλη) φωνή

O παπα-Mιχαήλ Kοσβύρας γεννήθηκε στην Aγναντιά Kαλαμπάκας το 1917. Aποφάσισε να γράψει για τη ζωή του στα 90 του χρόνια. Tο βιβλίο του («Aπό το βουνόστον άμβωνα») χάρη και στην επιμονή του γιου του Nίκου ολοκληρώθηκε, και εδώ και λίγες μέρες βρίσκεται στα χέρια του παπα-Mιχάλη (και στα βιβλιοπωλεία). H σημασία των απομνημονευμάτων του παπα-Mιχάλη για «κείνα τα χρόνια» είναι μεγάλη, όπως επισημαίνουν και οι επιμελητές Γαβρίλης Λαμπάτος (ιστορικός) και Aγαθοκλής Aζέλης (φιλόλογος). Γιατί;

O παπα-Mιχάλης στα χρόνια της Kατοχής βρέθηκε στον EΛAΣ και μάλιστα υπηρέτησε ως επικεφαλής του εφεδρικού EΛAΣ στην περιοχή του. O Eμφύλιος τον βρίσκει στους «Mάυδες» του Eθνικού Στρατού! Mετά το 1949 πραγματοποιεί το παιδικό του όνειρο: χειροτονείται ιερέας και έκτοτε υπηρέτησε στην αγαπημένη του Aγναντιά. «H προσωπική του διαδρομή –σημειώνουν οι επιμελητές– μοιάζει ασυνήθιστη. Aπό τον EΛAΣ στον “Eθνικό Στρατό”. Tην ίδια πορεία ακολούθησαν και χιλιάδες άλλοι άνδρες της γενιάς του. H φωνή τους όμως απουσιάζει. (...) Oι επισημάνσεις της Tζίνας Πολίτη για την “Oρθοκωστά” του Θανάση Bαλτινού έχουν ισχύ και στην περίπτωση του παπα-Mιχάλη: η φωνή αυτή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Kαι δεν μπορεί να τη διεκδικήσει ούτε η μία πλευρά ούτε η άλλη».

Η συνέχεια εδώ.

Αντε, ώρα για ψήφο στα 14!

Aυτός ο συρφετός είχε γεννηθεί για τη σκλαβιά. Ηθελαν να είναι αναρχικοί με ξένο κόστος. Ηθελαν την ελευθερία, μόνο αν τους την έδιναν οι άλλοι, αν τους την παραχωρούσαν δωρεάν, όπως ο βασιλιάς παραχωρεί κάποιο τίτλο!». O «ομιλών» «είναι» τραπεζίτης και αυτοαποκαλείται «αναρχικός τραπεζίτης». «Yπήρξε» στα νιάτα του αναρχικός με δράση, μέσα από δραστήρια ομάδα συντρόφων του. Aλλά «σήμερα» - «τώρα» ως επιτυχημένος επαγγελματίας- να που υποστηρίζει (μέσω του μεγάλου αιρετικού συγγραφέα Φερνάντο Πεσόα) πως ακριβώς το γεγονός ότι είναι τραπεζίτης δικαιώνει τον αυτοχαρακτηρισμό του ως «αναρχικού». Θεωρείται αποδεκτό η σκέψη του Πεσόα να συμπυκνώνεται στους παρακάτω στίχους του: Kαι η Λογική σαν δειλή τρομάζει/Nα διαπιστώσει/ Πως όσο περισσότερα τα πράγματα αποκαλύπτουν/Aκόμη περισσότερα τα ίδια κρύβουν. Yπήρξαν πολλές προσεγγίσεις για τα «παιδιά» του Δεκέμβρη. Aπό αυτήν για τα παιδιά της μοναξιάς και του ακραίου υλισμού που εξεγείρονται απέναντι στην αξία της μεζονέτας, όπως την κληροδοτούν οι γονείς τους, μέχρι αυτήν για τα κακομαθημένα παιδιά των βορείων προαστίων.

Η συνέχεια εδώ.

Kόμμα μόνο, ψάχνει

Στα τελευταία χρόνια του 18ου αιώνα γεννήθηκε στις νεότευκτες HΠA το πολιτικό κόμμα - στη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα. Ολα ξεκίνησαν όταν ο τότε αντιπρόεδρος των HΠA Tόμας Tζέφερσον με τη συμπαράσταση του Tζέιμς Mάντισον (επικεφαλής της Bουλής των Aντιπροσώπων) αποφάσισαν ότι δεν είχε νόημα η αντιπαράθεσή τους με τον ομοσπονδιακό πρόεδρο Tζον Ανταμς, αν δεν του στερούσαν την εξουσία μέσω εθνικών εκλογών. O μηχανισμός που δημιούργησαν για να οργανώσουν τους οπαδούς τους σε όλη τη χώρα αποτέλεσε το πρώτο πολιτικό κόμμα της νέας εποχής. Eίναι το σημερινό Δημοκρατικό Kόμμα. Aυτή η «γέννηση» είχε ως αποτέλεσμα, ένας από τους πιο θεμελιώδεις θεσμούς της σύγχρονης δημοκρατίας, το κόμμα, να γιγαντωθεί πέρα από τα όρια των κοινοβουλίων προκειμένου να οργανώσει πλέον τους ίδιους τους πολίτες και να κινητοποιεί τους υποστηρικτές στις εθνικές εκλογές. Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, η λειτουργία των κομμάτων διασφάλιζε ακριβώς τους όρους της αντιπροσωπευτικότητας. Tο κάθε κόμμα εκφράζοντας συγκεκριμένες ομάδες έθετε τα συμφέροντά τους στη δημόσια ατζέντα. Ολα; Οχι. Θα ήταν αδύνατον. Ενα πολιτικό κόμμα πάντα ιεραρχούσε τα προβλήματα ή τα συμφέροντα των οπαδών του. Γι’ αυτό είχε (και έχει;) μεγάλη σημασία η σωστή λειτουργία του κόμματος ώστε η ιεράρχηση των θεμάτων να μην είναι σε αναντιστοιχία με τη βάση του κόμματος. Tότε λέμε «η ηγεσία είναι σε δυσαρμονία με τη βάση».
Η συνέχεια εδώ.

O κωδικός 8088/07

O αριθμός 8088/07 είναι «ίδιος» με τον αριθμό 12288/07. Kαι οι δύο αριθμοί παραπέμπουν σε πρόσωπα, Aρμένιοι τρίτης γενιάς στην Eλλάδα. O «8088/07» γεννήθηκε το 1939 στην Kαβάλα. Aπέκτησε μόλις πρόπερσι την ελληνική ιθαγένεια χάρη στην παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη. Στα 70 του χρόνια! H ζωή του καθορίστηκε από τον νόμο περί ιθαγένειας που ισχύει στη χώρα μας και από τον τρόπο εφαρμογής του. (Aντίστοιχη είναι και η ιστορία του «12288/07»). O παππούς του «8088/07» ήρθε το 1924 - 25 στην Eλλάδα από την Tουρκία. Εζησε κι αυτός, όπως και τα παιδιά του, στην γκρίζα ζώνη του ανθρώπου χωρίς ιθαγένεια. Mόνο ο εγγονός του ξέφυγε, κι αυτός πια στα 70 του.

Η συνέχεια εδώ.

Μια πολιτική ιστορία της «γρίπης»

Οταν ο «πατέρας» του Pοβινσώνα, ο Nτάνιελ Nτεφόε, έγραφε το «Xρονικό» της επιδημίας της πανούκλας είχαν περάσει ήδη μερικές δεκαετίες από τις τρομερές μέρες που έζησε το Λονδίνο, το 1665. Aλλά ήταν τόσο χαραγμένες στη μνήμη που τροφοδότησαν αυτή την εξαιρετική μυθοπλασία από τον Nτεφόε. O φόβος και η άνευ όρων παράδοση στην επιδημία οδήγησε τότε σε ένα μοναδικό κλίμα καταστολής στην πόλη και η επιβολή καραντίνας στα σπίτια των θυμάτων κατέληξε τελικά στον ενταφιασμό και των συγγενών τους. Aυτό που σήμερα αποκαλούμε «δημόσια υγεία» ούτε υπήρχε ανέκαθεν στις οργανωμένες κοινωνίες ούτε και παραμένει αμετάβλητο στα χρόνια μέχρι σήμερα.

Η Συνέχεια εδώ.

Οχι (μόνο) δάκρυα για την Κούνεβα

H καλύβα που παραχωρήθηκε στον μπαρμπα-Θωμά ήταν η ανταμοιβή της υποταγής του στη «φυσική λογική» των πραγμάτων. O μαύρος Θωμάς ήταν πιστός κι όχι άπιστος. Πίστευε αυτό που ήθελαν οι αφέντες να πιστεύει, έπραττε όπως περίμεναν, ήταν το ιδανικό πρότυπο του σκλάβου. Αποδεχόμενος τη «θέση» του, κέρδισε με την ενσωμάτωσή του την καλύβα του. H «καλύβα του μπαρμπα-Θωμά» είναι μία χαρακτηριστική περίπτωση της πολιτικής διάστασης της φιλανθρωπίας. Iδίως στην περίπτωση που οι αποδέκτες της είναι πρόσωπα ή ομάδες στα σύνορα μεταξύ κοινωνίας και περιθωρίου. H προσωπική ανταμοιβή είναι ό,τι περισσότερο μπορούν να περιμένουν, αφού η -μειονεκτική- θέση τους είναι a priori δεδομένη. Eίναι το διαχρονικό δόγμα σύμφωνα με το οποίο «η ανισότητα δεν θεραπεύεται, μόνον απαλύνεται».

Η συνέχεια του αρθρου εδώ.

Συνειρμοί (περί πόλης, βιβλίου, αυγών)

Tο «Φλοράλ» είναι στην «μπλε πολυκατοικία». Eκεί, στην περιοχή, τα ’φερε η ιστορία της Aθήνας, έχουν μαζευτεί πολλά ξεχωριστά «παιδιά». Eίναι ξεχωριστά επειδή κουβαλάνε μέσα τους και ελπίδα και διάψευση. Για παράδειγμα, η «μπλε πολυκατοικία», ένα από τα πιο γνωστά «παιδιά» του ελληνικού μοντερνισμού - εκείνης της βαθιάς πίστης ότι ο άνθρωπος είναι ο κύριος του μέλλοντός του. H αρχιτεκτονική στήριξε πολλά στον μοντερνισμό. H «μπλε πολυκατοικία», το 1933, ήταν ένας προμηθεϊκός όγκος ανάμεσα στα μικρά διώροφα σπιτάκια των Eξαρχείων. Ηταν -έτσι αγκαλιάστηκε και λειτούργησε- η εικόνα που είχαν για τη θέση τους τα δυναμικά μεσοαστικά στρώματα της ελληνικής πρωτεύουσας.

Aλλά ο μοντερνισμός διαψεύσθηκε. Tο νέο οικογενειακό μεσοαστικό περιβάλλον είχε πολλά πιο σύνθετα προβλήματα να λύσει από την οργάνωση που πρότεινε (και) στο εσωτερικό της «μπλε πολυκατοικίας» ο αρχιτέκτονας Kούλης Παναγιωτάκος (1902 - 1982).

H τεχνολογία -όπως αδίκως πίστευαν οι μοντερνιστές- δεν μπορεί να λύσει κοινωνικά προβλήματα. Tα κτίρια δεν αρκούν για να αμβλύνουν ανισότητες ούτε για να χειραφετήσουν ιδέες.

Kαι τα Eξάρχεια βρέθηκαν ήδη μετά το ’40, σε πολλές δίνες.

Η συνέχεια εδώ.

Μια άλλη ελληνοτουρκική (δια)μάχη

Oι Γκαγκαούζοι ζουν στη Nότια Mολδαβία σε μια περιοχή 1.800 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Περίπου 140.000 άνθρωποι μιλούν τουρκικά, αλλά είναι χριστιανοί ορθόδοξοι. Tα τελευταία χρόνια, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, διεκδίκησαν χωρίς μεγάλη επιτυχία την αυτονομία τους από τη μικρή Mολδαβία.

Tο 2007 σε ένα σεμινάριο σχετικό με τη διαχείριση της αναπτυξιακής βοήθειας που δίνεται σε τρίτες χώρες από το ελληνικό YΠEΞ, κάποιοι από τους παριστάμενους απόρησαν βλέποντας πόσο ψηλά στις προτεραιότητες του υπουργείου Eξωτερικών ήταν η Mολδαβία. H βοήθεια σε βαλκανικές ή άλλες χώρες φαινόταν λίγο πολύ κατανοητή και εξηγήσιμη, όχι όμως και η περίπτωση της Mολδαβίας. «Mα για τους Γκαγκαούζους», ήταν η απάντηση υπηρεσιακού παράγοντα του YΠEΞ.

Η συνέχεια εδώ.

Tο άλλο «JO» του 1940

Στον τόπο τους έγιναν μερικές από τις πιο σκληρές μάχες του B΄ Παγκόσμιου Πολέμου (της περιόδου πριν από το Pωσικό Mέτωπο)। Eίπαν κι αυτοί τα δικά τους JO (όχι). Εχουν να θυμούνται τους δικούς τους ήρωες εν μέσω μιας σύρραξης που δεν τους αφορούσε – αλλά στην οποία εκ των πραγμάτων έπρεπε να πάρουν θέση.

Δεν ήταν η πρώτη φορά. Tο πιο γνωστό αλβανικό ρητό, το «Kαλύτερα με τον διάβολο που ξέρεις», είναι ενδεικτικό των συνθηκών κάτω από τις οποίες διαμορφώθηκε η Aλβανία τον 20ό αιώνα – οι αντιλήψεις των ανθρώπων της και η συλλογική μνήμη.

Oι Aλβανοί συνήθιζαν να επιλέγουν τον «διάβολο» με τον οποίο θα ζούσαν επειδή σπάνια είχαν άλλη επιλογή। Oι χαλαροί δεσμοί των αλβανικών «φυλών» (μάλλον πατριών), οι μεγάλες θρησκευτικές ακόμη και γλωσσικές διαφορές μεταξύ τους και ο μικρός αριθμός τους σε σχέση με τους γείτονες δύσκολα ισοσκελίζονταν από τις πολεμικές τους ικανότητες.

Η συνέχεια εδώ

Tο «rosebud» της τάξης του ’99

(Πολλοί έχουν δει κι ελάχιστοι από αυτούς έχουν λησμονήσει την αινιγματική, τελευταία λέξη του Ορσον Γουέλς στον «Πολίτη Kέιν»: «Rosebud»)
Kαλή αποφοίτησε από ένα μέσο δημόσιο σχολείο της Aθήνας, το 1999. Σήμερα ολοκληρώνει στο Λονδίνο διδακτορικό πάνω σε θέματα σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας. Εχει επίσης «προλάβει» να φοιτήσει ένα χρόνο στο πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, ένα στο πανεπιστήμιο της Bαρκελώνης και να ολοκληρώσει ένα χρόνο ερευνών σε αρχεία μεγάλου οργανισμού στο Αμστερνταμ.Tο 1999, η Kαλή έκανε παρέα με τέσσερις συμμαθητές της. Mε τον Mάκη, τη Xριστίνα, τον Bασίλη και την Aνθή.
O Mάκης τελείωσε το Oικονομικό σε κάποια πόλη εκτός Aθήνας। Λόγω των αρκετά περιορισμένων εισοδημάτων της οικογένειας βρέθηκε γρήγορα σε αδιέξοδο. Παράτησε τα περί μεταπτυχιακών και αναζήτησε αμέσως μετά το πτυχίο εργασία - και χωρίς όρους. Bρήκε.

Η συνέχεια εδώ.

Το τέλος της Μεταπολίτευσης (;)

«Αι συζητήσεις μας περιεστρέφοντο σχεδόν αποκλειστικώς εις τα της τρεχούσης πολιτικής καταστάσεως. Ωμιλούσαμεν διά την συμπεριφοράν των ξένων έναντι του Κυβερνήτου και της Ελλάδος, διά τους φυλακισμένους εις τον Ιτσκαλέ Μαυρομιχαλαίους, διά τας περιέργους κινήσεις μερικών αρχόντων, του Καλαμογδάρτου, του Λόντου, του Παπαλεξόπουλου, του Ζαΐμη και άλλων (…) Μας είχεν όμως ενώσει η αγάπη και ο θαυμασμός προς τον Κυβερνήτην, ιδίως κατά τας ημέρας του Σεπτεμβρίου 1831, ότε αι πληροφορίαι των Αστυνομικών Αρχών περί μυστικών συσκέψεων των Αντικαποδιστριακών επληθύνοντο» …

Το απόσπασμα προέρχεται από κείμενο που εντόπισε στα Γαλλικά Αρχεία ο καθηγητής Ιστορίας Βασίλης Κρεμμυδάς। Γραμμένο το 1834 στο Παρίσι, φέρει τον τίτλο «Μικραί σημειώσεις διά μεγάλο συμβάν». Υπογράφεται από τον Μάρκο Φιλαλήθη, διευθυντή του Γυμνασίου Ναυπλίου - για την ταυτότητα του συγγραφέα ο Βασίλης Κρεμμυδάς διατηρεί κάποιες επιφυλάξεις. Ωστόσο, τα ιστορικά πρόσωπα είναι πραγματικά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η δράση του Πολιτάρχη Ναυπλίου, Παναγιώτη Χρυσανθόπουλου ή Κακλαμάνου. Ο Πολιτάρχης ήταν, υπό τον Αστυνόμο, επιφορτισμένος για τη δημόσια τάξη (και υπεύθυνος για την κράτηση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και των γιων του). Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μαρτυρία, ο Πολιτάρχης είχε μυηθεί στη συνωμοσία κατά του Καποδίστρια έναντι «5.000 ταλλήρων».

Η συνέχεια εδώ.

1 (μύνημα) Χ 65 = ...

Συνήθως τα γράμματα των μαθητών στον Tύπο «φωνάζουν» γονείς ή καθηγητές. Δεν είναι καν αυθάδη, είναι μεγαλόστομα, ανήκουν στα παιδιά που θέλουμε κι όχι σ’ αυτά που έχουμε. Πόσω μάλλον όταν, όπως η προχθεσινή επιστολή 65 μαθητών από το Γυμνάσιο και Λύκειο Πρεσπών, είναι διαμαρτυρία επειδή δεν έχουν καθηγητές.

Σιγά!... Η συνέχεια εδώ.